Çevrəmdə arzularla dolu insanlar görürəm. Evlərindən çıxıb çevrəyə açıldıqca, televizordan, internetdən, lazımsız yuxudan, boş oturmaqdan uzaqlaşdıqca üstün arzuları içlərindən çölə daşıyır. İnsanların enerji əks etdirən üzlərinə, böyük işləri idarə edənlərə, incəsənət bacarıqlarını ortaya çıxaranlara baxdıqca ürəklərindəki daha yaxşı olma, daha gözəl işlər etmə arzularını alovlandırırlar. Özlərini reallaşdırmaq, əhəmiyyətli bir insan olaraq yaşamaq istəyirlər.

Tənbəlliyə, içinə, nəfsinə bağlananların bütün arzuları eqoist, sadə və vicdanı narahat edən zövqlərin ətrafına həbs olunur. Belələri, yalnız cinsi orqanı, mədəni, qulağı, bədəni təmin edən arzular çuxuruna bağlanırlar. Günümüzdə internet, chat, yoldaşlıq qrupları xüsusilə bu məqsədə xidmət edən vəziyyətə gəlmişdir.
Digər tərəfdən qabığından çıxıb torpağı çatladan çəyirdək kimi davranan bir çox insan, orda-burda istedad ovçuluğu edir. İçlərindəki o arzunu, müqəddəs ölçülərə malik zövqlərini daha qalıcı, həqiqi, təmin edici və universal dəyərləriylə doldurmağı hədəfləyirlər. Bir anın və tək nəfsin gətirdiyi çirkin ləzət yerinə, ortaq mədəniyyət içərisində tarixə təqdim olunacaq axtarışlara istiqamətlənirlər. Bu yolda tarixə hansı əsərləri buraxa biləcəklərini hesablayırlar.

Köçüb getmədən biri şeir, digəri hekayə, o biri roman, biri bəstə, o biri şəkil, bir başqası kurs, digəri dərnək, ya da incəsənətə aid bir iş, bir tapıntı, bir gözəl baxış, bir rahatladıcı nitq qoymaq istəyir. Hər varlıq bir kəpənək kimi aləmə bir rəng və gözəllik qatmaq məqsədiylə yaradılmışdır.

Bir incəlik məni çaşdırır: Heyvanlar doğulurlar və başlarında bir öyrədən olmadan nə üçün yaradılmışlarsa onu professionalca icra edib gedirlər. Ördəyə üzməyi, arıya yuvasını təmizləyib bal toplamaq üçün uçmağı öyrədən yoxdur. Doğulurlar, sürətlə qalxıb nə edəcəklərsə onu edirlər.

Bir ceyran balası doğulduqdan bir iki saat sonra yeriməyə başlıyırlar, anası ilə ünsiyyət qurmağı öyrənir; insanınsa yeriməyi, danışmağı öyrənməsi illər çəkir. İnsan olaraq çox təməl bir fərqimiz var: Heç bir qabiliyyəti havayı əldə edə bilmirik. Heyvanlar öyrədilmiş, tərbiyə edilmiş formada doğulurlar. Ancaq istedadları və bilikləri təbiətdəki vəzifələri ilə məhduddur. Buna qarşılıq insanlar öyrədilməmiş olaraq doğulurlar; potensial istedad və bilgilənmə tutumları haradasa sərhədsizdir.

Bu vəziyyətdəki insanlar olaraq niyə bəzən arzularımızın həyəcanı içərisində boğula bilirik. Niyə çox şey istəyən amma heç bir şey edə bilməyən insanlar halına gəlirik?

Depresiyaya düşmüş bir gənc yazır: Arzular və hədəflər bütün mənliyini əhatə etmiş. Dünyada zülmü dayandırmaq istəyirmiş: Bir tək yetim və sevgisiz uşaq qalmasın istəyirmiş. Kasıblıqları sona çatdıracaq işlər görmək istəyirmiş. Hətta zalım ölkələrə qarşı çıxıb, məzlumların yanında belə döyüşməyi düşünürmüş. Əlindən bir şey gəlmədiyi və bir şey edə bilmədiyi üçün də depresiyaya düşürmüş. Bu gənc bir şey edə biləcəkmi? Bu yanaşma ilə təəssüf ki, həyatını boşa sərf edəcək. Bunun üçün:

-Bir ot bir dağın yükünü daşıya bilməyəcəyinə görə, hər kəs öz həddinə uyğun hədəflərə həsr edilməlidir. Biz nə Herakılıq və nə də kainatın qurtarıcı qəhrəmanı. Biz sadəcə yaxşı və doğru işləri imkanlarımız ölçüsündə edəcəyik. Burada Allahın qədəri yaşanacaq və bu imtahan dünyası qiyamətə qədər davam edəcək.

-Heç bir şey etmədən bir şey istəmənin nə məntiqi ola bilər? İnsan almağa hazır olmadığı şeyi almayacaqdır. Tuta bilməyəcəyi şeyi əlində tutulmasını gözləməsi məntiqsizdir. İnsanı bir hədəfə çatdıran ən böyük faktor, ona aparan qabiliyyətlərə sahib olmasıdır. Bir işi ən yaxşı şəkildə edə biləcəyindən əmin olmayan və ya bunu isbat edə bilməyəcək vəziyyətdəki kimsə o işi etməyə hazır deyil. Yazıçı olmaq istəyirsiniz? Uğurla kitab yazmaq bacarığına yiyələnin və necə ola bildiyinizi görün. Ticarətlə pul qazanmaq istəyirsiniz, yaxşı ticarət etmək bacarığına yiyələnin və necə qazanmağa başladığınızı görün. Bunu ancaq o bacarığın içərisində bol bol işləməklə bacararsınız.

Prioritet hər vaxt qabiliyyətdir. Bir hədəfi fəth etmənin yolu, onun çevrəsini onunla əlaqəli qabiliyyətlərlə əhatə etməkdir. Fərdi həyatımda dəfələrlə şahidlik etdiyim bir incəliyi paylayacağam: Həyatda etdiyim demək olar ki hər şey, uğrunda qabiliyyətlərə yiyələndiyim sahələrin ətrafında cərəyan etmişdir. Bir qabiliyyətdə yaxşı olmuşsam, insanlar mənə müraciət edib onu istifadə edərək nəsə bir şey ortaya çıxarmağı və ya əməkdaşlıq etməyi təklif etmişlər.

Bu nümunələr üzərində düşünək: Gənc össü (Türkiyədə imtahan) keçə bilərəmmi deyə narahat olur. Halbuki dərslərə çox yaxşı hazırlaşsa, bilik və sual həll etmə qabiliyyəti super olsa, imtahanı keçəcək. Heç imtahanı düşünməsinə ehtiyac yoxdur. Düşünməsi lazım olan dərsləridir. Gənc iş axtarır və görəsən tapa biləcəyəmmi, torpili haradan axtarsam deyə düşünür. Halbuki, bacarıq və qabiliyyətlərini super inkişaf etdirsə, heç olmasa düzgün danışmağı, oturub-qalxmasını, çevrəsi ilə uyğun və simpatik ünsiyyət qurmasını bacarsa, geyinib-keçinməyi bilsə belə iş tapacaq. Belə mövzularda nə kitab oxumuş və nə də insanları müşahidə etmişdir. Ölkədə minlərlə işçi axtarılır; amma axtarılan xüsusiyyətdə işçi tapa bilmədikləri üçün işlədə bilmirlər.

Özümüzə guya bir hədəf seçirik. Soruşsalar, arzularımız və hədəflərimiz vardır deyəcəyik. Amma içdən istəməyimiz zəif, ona bağlı bacarıqların nələr olduğunu öyrənməmişik belə və hətta o yolda ən çox ehtiyacımız olan qabiliyyətlərin fərqində də deyilik. Edə bilmərik? Günlərimiz boş boş keçir; üstəlik hər gün neçə saatlarımızı bu məqsədlə istifadə edə biləcək vəziyyətdəyik .

Hədəfə irəliləmək hədəfi düşünüb dayanmaqla, edəcəyəm edəcəyəm deyə yumruğunu sıxıb qışqırıb çağırmaqla olmaz. Nərdivana dırmaşmanın yolu, pillələrə basaraq getməkdir. Sürücülüyü öyrənməyən maşın sürə bilərmi? Üzməyi bacarmayan üzə bilərmi? Bu bacarıqları müəllimlər başa salmaqla öyrədə bilməzlər. Anlaşılmaz olan burda: Bir şeyin təhsilin almadan, hələ o mövzuda tam bacarıqlı hala gəlmədən o şeyi edə biləcəyimizi sanaraq ən böyük səhvə yol veririk.

Öyrəndiklərimiz bizə doğru qərar qəbul etmək bacarığı qazandırır; amma müvəffəqiyyəti öyrəndiklərimiz deyil, qabiliyyətlərimiz təyin edər. Dünyanın bütün biliklərini bilsək belə, bir qabiliyyətə sahib olmamışıqsa, heç nə edə bilmərik . Qabiliyyət isə, məlumatdan fərqli bir xüsusiyyətdir; o dinləyərək, oxuyaraq qazanılamaz. Onun tək yolu, yaşanması, həyatın içərisindən, təkrarlanaraq yiyənilməsidir. Təlimçi nəzarətində olsa daha sürətli və professional olacaq.

Özümüzə bunu soruşmamız lazımdır: İstədiyim nöqtəyə gəlməm üçün hansı qabiliyyətlərə ehtiyacım var. Şüursuz qabiliyyətsizlik mərhələsində, neyə ehtiyacımız olduğunu belə bilmərik. Amma mövzu haqqında oxuduqca, müşahidə etdikcə, sadə bir hədəfin belə onlarla kiçik qabiliyyəti inkişaf etdirməyi tələb etdiyini kəşf edərik ki, elə ən əhəmiyyətli sıçrama bu nəzərə çarpmadır. Bundan sonrası bol məşq, səy, əzm olacaq və nəticə özbaşına gələcəkdir.

Bu halda, hədəflərinizi fəth etmək istəyirsinizsə, onları tələb etdikləri qabiliyyətlərlə əhatə edərək işə başlamalısınız. Əgər axtarılan qabiliyyət sizdə varsa, mütləq sizi taparlar. Amma siz bir də proaktif davransanız, sizi daha yaxşılar kəşf edərlər.

Müəllif: Dr. Muhammed Bozdağ
Tərcümə edən : Dilmanc proqramı
Düzəliş edən : İsmayılov Əli